Piłka nożna to zjawisko, które wykracza daleko poza sportowe rozrywki. Choć dla niektórych to wyłącznie 90 minut meczu, to jednak dla wielu ludzi na świecie to sposób na życie, a w najbardziej ekstremalnych sytuacjach ostatnia deska ratunku. Czy futbol rzeczywiście może zmieniać świat?
Uniwersalny język ulicy – wpływ kulturowy piłki nożnej
Gdziekolwiek będzie się na świecie – bez względu na szerokość geograficzną, religię, kolor skóry czy status społeczny – piłka nożna jest narzędziem, które łączy ludzi i ma coś, co jest jej ogromną zaletą: dostępność. Wystarczy kawałek wolnej przestrzeni i prowizoryczna piłka, by rozpocząć grę. Dlatego futbol stał się jednym z najbardziej demokratycznych sportów na świecie – dostępny dla każdego, niezależnie od pochodzenia.
Na przedmieściach Rio de Janeiro, w slumsach Nairobi, na prowizorycznych boiskach Kalkuty czy w blokowiskach Warszawy – piłka nożna łączy ludzi. Młodzież z trudnych środowisk, zagrożona przemocą, narkotykami czy marginalizacją, często odnajduje w piłce sens i strukturę. Lokalne inicjatywy sportowe mogą być nie tylko formą spędzania czasu, ale również alternatywą wobec destrukcyjnych ścieżek życiowych. Pozwala poczuć przynależność, co w tych czasach jest tak niezwykle ważne.
Sport jako nośnik wartości
Solidarność, współpraca, fair play, szacunek do przeciwnika – to wartości, których można uczyć za sprawą futbolu. Piłka nożna staje się nośnikiem wartości. Wielu trenerów i organizacji pozarządowych wykorzystuje futbol do nauczania empatii, odpowiedzialności i pracy zespołowej – umiejętności, które mają znaczenie nie tylko na boisku.
Istnieje wiele programów, których celem jest rozładowywanie napięć za sprawą piłki nożnej. To nic, że dwa zwaśnione kraje toczą pomiędzy sobą zbrojny konflikt. Mecze organizowane między dziećmi z różnych grup społecznych czy narodowych pozwalają budować mosty tam, gdzie wcześniej były mury. Piłka staje się pretekstem do dialogu, a wspólna gra – formą pojednania.
Na boisku nie ważne jest twoje pochodzenie oraz poglądy – w trakcie rywalizacji i meczu piłkarskiego liczy się tylko to, do której drużyny należysz.
Ikony futbolu jako negocjatorzy
Nie sposób pominąć wpływu, jaki mają na świat najbardziej znane postaci futbolu. Piłkarze tacy jak Didier Drogba, Marcus Rashford czy Megan Rapinoe wykorzystują swoją pozycję, by mówić głośno o sprawach społecznych.
Drogba w 2006 roku zaangażował się w sprawy polityczne, czego efektem było zakończenie wojny domowej w Wybrzeżu Kości Słoniowej. Kraj przez wiele lat zmagał się z krwawą wojną domową, która rozpoczęła się w 2002 roku i podzieliła go na pół: południe było kontrolowane przez rząd, a północ przez rebeliantów. Konflikt miał podłoże polityczne, etniczne i religijne, a jego skutkiem była śmierć tysięcy osób, masowe przesiedlenia i rozpad struktur państwowych. W 2005 roku reprezentacja Wybrzeża Kości Słoniowej, z Didierem Drogbą jako kapitanem, zakwalifikowała się po raz pierwszy w historii do Mistrzostw Świata w Niemczech. Był to moment historyczny i emocjonalny dla całego kraju – zarówno dla rządu, jak i dla mieszkańców zajętej przez rebeliantów północy. Zaraz po wygranym meczu kwalifikacyjnym, zawodnik uklęknął w szatni przed kamerami i zaapelował do swoich rodaków o zakończenie wojny. Jego słowa były nie tylko emocjonalne, ale i niezwykle silne symbolicznie.
Rashford z kolei prowadził kampanię przeciwko ubóstwu dzieci w Wielkiej Brytanii, zmuszając rząd do przedłużenia programu darmowych posiłków w szkołach. Rapinoe walczy o prawa kobiet i równość płac w sporcie, nie bojąc się konfrontacji z największymi instytucjami.
Ciemna strona piłki nożnej – mistrzostwa świata w Katarze
Oczywiście nie można patrzeć na piłkę nożną tylko przez różowe okulary. Sport ten, będąc ogromnym przemysłem, nie jest wolny od korupcji, nacjonalizmu, skandali finansowych i wykorzystywania ludzi – zwłaszcza w kontekście budowy stadionów czy organizacji wielkich turniejów.
Niechlubnym przykładem są ostatnie mistrzostwa świata, które w 2022 roku odbyły się w Katarze. Wówczas – zdaniem wielu organizacji – dochodziło do łamania praw człowieka. Śmierć poniosło tysiące pracowników, którzy pracowali przy budowie infrastruktury stadionowej.
Czy piłka nożna może zmienić świat?
Bardzo często pada pytanie: czy futbol może zmienić świat? Trudno jednoznacznie na nie odpowiedzieć, ale jedno jest pewne. Piłka nożna może być narzędziem, iskrą, która zapoczątkuje rozmowę, integrację czy aktywizację społeczną. Może inspirować, edukować, dawać szansę. Na poziomie lokalnym, wśród dzieci z biednej dzielnicy, piłka może uratować jedno życie. A to już jest zmiana świata – dla tej jednej osoby.
