Rozwój koszykówki zaczął się w XIX wieku? Dokładnie tak! Jako, że nikt z czytających nie może tego pamiętać, warto przytoczyć datę, która dla historii koszykówki jest fundamentalna: na początku grudnia 1891 roku pewien pastor, a do tego nauczyciel wychowania fizycznego, stworzył podwaliny pod tę ekscytującą grę. Nauczyciel nazywał się James Naismith, a miejscem powstania piłki koszykowej jako osobnej dyscypliny sportu była amerykańska (a jakże!) szkoła International Young Men’s Christian Assosiation (YMCA) Training School w Springfield w stanie Massachusetts. Dzień 1 grudnia 1891 roku uznaje się za datę powstania koszykówki.
Jak wyglądały narodziny? Oto krótka historia koszykówki
Kanadyjskiemu pastorowi Naismithowi przyświecał podstawowy cel: zapewnić młodzieży warunki do utrzymania kondycji podczas zimowych miesięcy. Ale miała to być także dyscyplina sportu mniej kontaktowa od piłki nożnej, nastawiona na skakanie, bieganie i połączenie koordynacji wzrokowo-ruchowej z utrzymaniem piłki w dłoniach. Naismith, z wielką pomocą woźnego szkoły YMCA w Springfield, zawiesił na dwóch końcach sali gimnastycznej dwa kosze do zbierania brzoskwiń, do których trzeba było trafić… piłką do piłki nożnej (pierwsza piłka koszykowa powstała później, bo w 1894 roku). Poza tym, pastor sformułował 13 podstawowych zasad gry w koszykówkę. Jakie to były zasady? Na przykład:
- piłkę należy rzucać jedną ręką lub oburącz,
- zawodnik nie może biec, trzymając piłkę – trzeba ją podawać,
- można poruszać się po całej przestrzeni hali,
- zabrania się trzymania, popychania lub uderzania innego koszykarza,
- jeśli któraś ze stron popełni trzy kolejne faule, drużynie przeciwnej zalicza się punkt
Jak widać, pierwsze oficjalne przepisy gry w koszykówkę tylko w zarysie przypominały te dzisiejsze. A wiecie, od kiedy możliwe było kozłowanie piłki? Wpadnięto na ten pomysł dopiero po paru latach, w 1896 roku. Nie zmienia to faktu, że 21 grudnia 1891 roku w sali gimnastycznej YMCA w Springfield rozegrano nieoficjalnie pierwszy mecz koszykówki, w którym na parkiecie przebywało łącznie aż 18 zawodników.
No dobrze, a kiedy pierwszy raz pokazano koszykówkę szerszej publiczności? Pierwszy publiczny mecz odbył się w tym samym miejscu 11 marca 1892 roku. I od tego momentu oficjalnie rozpoczyna się wielka światowa ekspansja koszykówki, dla której kluczowe były dwa wydarzenia: dołączenie tej dyscypliny sportu do programu Igrzysk Olimpijskich w 1936 roku, a także powołanie do życia National Basketball Assosiation w 1946 roku, a więc najlepszej, najwspanialszej koszykarskiej ligi NBA.
Jak na przestrzeni lat zmieniały się zasady gry w koszykówkę?
Gra w basket przez lata ewoluowała. W związku z dużą brutalnością już w 1894 roku wprowadzono rzuty wolne, zaś w 1900 r. (choć niektóre źródła podają późniejsze daty) legendarne kosze na brzoskwinie zostały zastąpione przez metalowe obręcze z siatkami bez dna. Podobnie, nie do końca jasna jest data ograniczenia liczby koszykarzy jednej drużyny do pięciu: niektórzy podają, że miało to miejsce w 1915 roku, inni zaś utrzymują, że doszło do tego nawet 20 lat wcześniej. Na pewno w 1903 roku wprowadzono zasadę, dzięki której wszystkie linie „rysujące” boisko do koszykówki muszą być proste, a w 1936 roku wprowadzono linię środkową boiska (a co za tym idzie zasadę 10 sekund).
Jeśli zaś mowa o czasie gry, to po II wojnie światowej doszło do dwóch istotnych zmian: w 1954 roku w NBA wprowadzono regułę 24 sekund potrzebnych do rozegrania akcji, z kolei Międzynarodowa Federacja Koszykówki (Federation Internationale de Basketball: FIBA) w 1956 po raz pierwszy zastosowała regułę 30 sekund. Na tym polu zmiany przyszły dość późno – by zwiększyć dynamikę gry regułę 10 sekund zmienioną na zasadę 8 sekund, a regułę 30 sekund zamieniono na regułę 24 sekund.
Szczególnie ciekawy jest natomiast fakt dość późnego wprowadzenia rzutów za 3 punkty: w NBA doszło do tego dopiero w 1979 roku, FIBA wprowadziła ten pomysł jeszcze później, bo w 1984 roku. W kolebce koszykówki linia rzutów trzypunktowych usytuowana jest 7,24 m od obręczy kosza, w ramach przepisów FIBA dystans ten wynosi 6,25 m.
Historia koszykówki w Polsce
Nowa dyscyplina sportu, jak ukazano wyżej, rozwijała się stopniowo na przestrzeni wielu lat. Im bardziej ewoluowała, tym stawała się popularniejsza. Po USA pierwszym krajem, który zaanektował piłkę koszykową była – ze względu na pochodzenie jej twórcy Naismitha – Kanada. Później koszykówka została zaprezentowana w kolejnych państwach m.in. we Francji, Anglii, Australii, Chinach, Japonii. A kiedy koszykówka trafiła do naszego kraju?
29 czerwca 1909 roku we Lwowie odbył się pierwszy mecz koszykówki na ziemiach polskich – do historii przeszła rywalizacja kobiet na poziomie gimnazjalnym. W 1919 roku z kolei miał miejsce pierwszy centralny turniej koszykarski mężczyzn. Rozwój tej dyscypliny w naszym kraju miał szczególnie dynamiczny charakter po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
W 1928 roku powstał Polski Związek Gier Sportowych, do którego należała też koszykówka. W tym samym roku (lub, jak chcą inni, w 1929) w naszym kraju odbyły się pierwsze Mistrzostwa Polski, zaś debiutem na arenie międzynarodowej było (wygrane) spotkanie reprezentacji Polski kobiet przeciwko kadrze Szwecji w czerwcu 1930 roku.
Po II wojnie światowej nastąpił dynamiczny rozwój piłki koszykowej. W 1946 roku powstała Polska Liga Koszykówki, w 1957 roku zaś powołano do życia Polski Związek Koszykówki z siedzibą w Warszawie. Pierwsze sukcesy na koszykarskiej arenie międzynarodowej także miały miejsce w czasach PRL: w 1963 roku mężczyźni sięgnęli po wicemistrzostwo Europy, w latach 1980-1981 to kobiety przywoziły z ME srebrne medale.
Z kolei za największy sukces w rodzimej koszykówce uznaje się zdobycie Mistrzostwa Europy koszykarek w 1999 roku. To właśnie wówczas polska koszykówka była najbardziej popularna, a koszykówka kobiet zajęła w historii poczesne miejsce.
Ciekawostki o koszykówce – ważniejsze daty
– Twórcą pierwszych zasad koszykówki był, jak wspomniano wyżej, James Naismith, ale za twórców można uznać członków Rady Pedagogicznej w Springfield YMCA Sport College, którzy w 1891 rozpisali konkurs na nową dyscyplinę sportu, który wygrał pastor Naismith;
– Pierwszy nieoficjalny mecz koszykówki odbył się w 1891 roku, a kiedy zorganizowano pierwsze rozgrywki na świecie? W sezonie 1898-99 powołano National Basketball League (NBL) z siedzibą w Filadelfii;
– Wiedzieliście, że już w 1904 roku w amerykańskim St. Louis koszykówka była dyscypliną pokazową podczas Igrzysk Olimpijskich?
– Kolejnym krokiem na drodze ku rosnącej popularności koszykówki było powstanie w 1910 roku w Indianie podmiotu organizującego sport (w tym także koszykówkę) na poziomie uniwersyteckim – National Collegiate Athletic Association (NCAA);
– W 1935 roku zorganizowano pierwsze Mistrzostwa Europy w koszykówce;
– Postępujące zmiany w zasadach gry miały szczególnie istotne znaczenie w 1937 roku, gdy zniesiono przepis o rzucie sędziowskim po każdym celnym rzucie – ten aspekt przyczynił się do jeszcze większej popularyzacji koszykówki;
– Fanów koszykówki, ale także sportu na całym świecie, szczególnie mocno interesuje liga NBA. Za oficjalną datę startu przyjmuje się rok 1946, ale to w 1949 liga ta powstała z połączenia dwóch zawodowych lig: BAA (Basketball Association of America) oraz wspomnianej nieco wyżej NBL;
– Pierwszym mistrzem NBA (choć pod nazwą BAA) w 1947 roku została Philadelphia Warriors. Dzisiejsi spadkobiercy tej drużyny, Golden State Warriors, są jedną z trzech ekip, która istnieje od początków ligi. Oprócz GSW to także Boston Celtics oraz New York Knicks.
Temat koszykówki jest niezwykle obszerny – powyższa, jedynie muśnięta historia tej dyscypliny sportowej, może być traktowana jako wstęp do bardziej pogłębionych analiz czy lektur – nieoceniony Bill Simmons i jego „Wielka księga koszykówki” może być tu szczególnie pomocna.
